• slajd1.png
  • Slajd3.png
  • Slajd4.png
  • Slajd2.png

Jak przygotować tekst do składu? Część 3.

W poprzednich częściach omówiłam już co oznacza ujednolicenie tekstu: wymieniłam najważniejsze elementy i wskazałam różne rozwiązania. Teraz przyszedł moment na kolejny etap: „wyczyszczenie” tekstu.

Niektóre narzędzia, takie jak twarda spacja czy twardy enter są bardzo przydatne przy opracowywaniu dokumentów, które powinny wyglądać estetyczne i zachowywać zgodność z podstawowymi zasadami edytorskimi. To jednak nie zawsze pomaga edytorowi, który zazwyczaj zmienia format, krój i rozmiar pisma czy szerokość marginesów oraz wcięć. Dlatego opisana poniżej część pracy jest niezwykle istotna, żeby później sprawnie przygotować publikację do druku.

II. Czyszczenie tekstu

...to pozbycie się wszystkich niepotrzebnych elementów, utrudniających pracę nad książką. Dotyczy to wszystkich zbędnych enterów i spacji, twardych enterów i spacji oraz zbędnego formatowania. Zacząć może należy od tego: jak sobie w tym pomóc? Są to znaki niewidoczne domyślnie, można jednak włączyć funkcję, która je uwidoczni (nie wpływa to oczywiście w żaden sposób na plik, wydruk, ani zapis w innym formacie, jak na przykład pdf - znaki są widoczne tylko wtedy, kiedy ta opcja w programie jest włączona - pdf ani drukarka ich nie pokazują). W tak zwanym nowym Wordzie można to znaleźć w zakładce „Narzędzia główne”, w części „Akapit” jako „Pokaż wszystko” [ikona zaznaczona na ilustracji]

 

lub też przez zastosowanie skrótu klawiszowego Ctrl+* [co jest zazwyczaj równoznaczne z Ctrl+Shift+8]. W OpenOffice funkcja ta nazywa się „Znaki niedrukowalne” i umieszczona jest w standardowym pasku narzędzi [symbol jak powyższy], w rozwinięciu menu „Widok” oraz pod skrótem klawiszowym Ctrl+F10.

1. Twarde spacje i entery

Tak zwane twarde znaki służą niepełnemu podziałowi tekstu. Twarda spacja oddziela wyrazy, ale nie pozwala, by zostały rozdzielone między wersy. Stosuje się je na przykład za spójnikami (gdyż przyjęło się, że jednoliterowe spójniki nie powinny zostawać na końcu wersu, tylko rozpoczynać następny), przy inicjałach czy najogólniej rzecz ujmując: wszędzie tam, gdzie musi pojawić się odstęp, ale nie życzymy sobie rozdzielenia pomiędzy wersy. Znaki te stawia się bardzo prosto, bowiem skrótem Ctrl+Shift+spacja i prosto jest je również usunąć: wystarczy otworzyć wyszukiwanie w tekście i zamianę ze spacji twardych na zwykłe [Ctrl+F, zakładka „Zamień” - w polu „znajdź” za pomocą skrótu wpisujemy twardą spację, w polu „zamień” - zwykłą spację i klikamy „Zamień wszystkie”; UWAGA: jeśli nie wpisze się nic w pole „zamień”, to wszystkie wyrazy między którymi były twarde spacje połączą się! Warto o tym pamiętać, żeby uniknąć problemów, choć jeśli szybko zauważymy błąd, opcja „Cofnij” okaże się wybawieniem. ;) ]

Twardy enter z kolei rozpoczyna nowy wiersz tekstu bez wyodrębniania go jako nowego akapitu. Zasadniczo stosuje się to w podobnych celach jak twarde spacje, ale także w cytatach poezji, by uniknąć odstępów po akapicie bez zmiany ustawień. O ile w takich przypadkach ich obecność jest zasadna, tak w przypadku kiedy służą przesunięciu części tekstu do kolejnego wersu, powinno się je usunąć. Na to niestety sztuczka z wyszukiwaniem nie działa i trzeba przejrzeć tekst w poszukiwaniu znaku: ¿ na końcach wersów i ręcznie każdy usunąć lub zastąpić spacją bądź enterem w zależności od sytuacji.

2. Zbędne spacje, tabulatory i entery

Każdemu przy pisaniu zdarza się zatrzymać na moment po jakimś słowie, a potem przypadkiem postawić tam kolejną spację. Usunięcie ich nadmiaru jest konieczne, ponieważ powodują nierówne odstępy między wyrazami. I znów automatyczne zastępowanie tekstu okazuje się bardzo pomocne: wyszukujemy dwóch spacji, zastępujemy jedną i gotowe - niemal, bo warto to wyszukiwanie powtórzyć, ponieważ zdarzają się potrójne spacje, a system za pierwszym wyszukiwaniem ich nie wyłapie [z trzech zrobi dwie, ale to wciąż za dużo].

Zbędne spacje pojawiają się również na początkach i końcach akapitów. Bardzo istotne jest ich usunięcie (które już niestety trzeba przeprowadzić samodzielnie - bardzo pomocna jest za to funkcja wyświetlenia znaków ukrytych, gdzie każda spacja oznaczona jest kropką), ponieważ postawione na początku akapitu powodują, że wcięcia są nierówne, choć ustawione są spójnie w całym tekście.

Kolejnym niewłaściwym miejscem dla spacji jest podkreślenie tekstu przez rozstrzelenie - trzeba pamiętać, że jest to osobna funkcja w programach do edycji tekstu i nie robi się tego za pomocą spacji między literami. Zawsze można się ze składaczem umówić, że w wersji autorskiej właściwe słowa będą wytłuszczone lub podkreślone, a dopiero w łamaniu zostanie to właściwie sformatowane.

Powielone entery rozciągają bardzo tekst, a odstępy i tak edytor reguluje innymi metodami, więc wystarczą jeden-dwa wolne wersy, żeby oddzielić rozdziały i podrozdziały w wyraźny sposób. W razie potrzeby przesunięcia dalszego ciągu tekstu na kolejną stronę [na przykład nowy artykuł w publikacji zbiorowej] można zastosować podział strony za pomocą skrótu Ctrl+Enter - wtedy niezależnie od ilości wolnego miejsca dalszy ciąg tekstu znajdzie się na początku kolejnej strony.

Nieraz na początku wersu, gdy wcięcie akapitowe nie pojawia się automatycznie, korzysta się z tabulatora, żeby to wcięcie stworzyć. To także jest błąd utrudniający pracę edytorską, bo, podobnie jak w przypadku nadmiaru spacji, po ustawieniu jednakowych wcięć dla całości, treść akapitów rozpoczętych tabulatorem zaczyna się głębiej.

 

Myślę, że na tym mogę zakończyć pierwszy blogowy cykl pt. „Jak przygotować tekst do składu”. Niewykluczone, że jeśli zgromadzę listę kolejnych spostrzeżeń, powstaną następne części. Najważniejsze rzeczy, jak sądzę, udało mi się ująć w tych trzech wpisach.

W razie pytań, wątpliwości lub zastrzeżeń, zapraszam do kontaktu. Pozdrawiam!

 

Izabela Pisarek

Używamy technologi ciasteczek aby ulepszyć działanie naszej strony i Twoje wrażenie o niej, kiedy z niej kożystasz. Ciasteczka umożliające podstawowe działanie stony, zostały już wysłane. Aby dowiedzieć się więcej o technologi ciasteczek, zobacz naszę Politykę Prywatności.

Akceptuje ciasteczka z tej strony.